HEGAZTIAK ETA ORNOGABEAK AUDITZ-AKULARREN
2026ko urriaren 20an, asteartea, Altzako Tomasene kultur etxean aurkeztu dira Aranzadi Zientzia Elkarteko ornitologia eta entomologia sailetako adituek burutu dituzten azterlanak Auditz-Akular eremuko hegazti habiagile zein ornogabeei buruz.
Altza XXI Herri Ekimenak egindako enkargua da, duela 25 urte baino gehiagotik landa ingurune hori jasaten ari den presioa eta mehatxua ikusita, eta orain, berriz ere, EAJk eta PSOEk Auditz-Akularreko landazabaletan eta zuhaiztietan milaka etxebizitza eraikitzeko egindako apustuaren ondorioz.
Azterketek gogorarazten dute Altzak 500 hektarea inguru dituela eta Auditz-Akularreko eremuak 100 inguru. Landazabal atlantiko tipiko gisa sailka daitekeen paisaia da. Biodibertsitatea kontserbatzeko duen balioa ebaluatu du, komunitate ornitologikoaren eta ornogabeen oinarrizko parametroak kuantifikatuz, bai espezieen aberastasuna, bai ugaritasuna.
Azterketa ornitologikoaren emaitzei dagokienez:
1.- Guztira 46 hegazti espezie habiagile hauteman dira.
2.- Ez da aurkitu mehatxu handiko kategoria duen espezierik, baina bai EAEko Espezie Mehatxatuen Katalogoan interes berezikotzat jotako hiru espezie: txotakabra grisa, moko txikia eta bele handia.
3.- Gainera, 31 espezie daude Babes Bereziko Erregimeneko Basaespezieen Zerrendan eta Arriskuan dauden Espezieen Espainiako Katalogoan.
4.- Eta bi espezie, Hegaztiei buruzko Zuzentarauaren Lehen Eranskinean jasotakoak: txotakabrak grisak eta miru beltza.
Azterlanak azpimarratzen duenez, arratoi-busardoa eta miru beltza bezalako espezieek Auditz-Akular erabiltzen dute bere hegaldietan eta ohiko mugimenduetan, eta beste batzuek, hala nola arrano galtzadak eta miru gorriak, litekeena da hori bera egitea, inguruko landazabaletan presentzia egiaztatua duten zelaigune handiak baitira. Bi espezie horietatik, nabarmendu behar da miru gorria arriskuan katalogatuta dagoela, bai eskualdean, bai estatuan.
Laburbilduz, esan daiteke maila ornitologikoan agerikoa dela Auditz-Akularren aberastasun espezifikoa, detektatutako 46 espezierekin, udalerri osorako detektatutako batez besteko balioaren gainetik dagoena, kilometro koadroko 30 espeziekoa baita. Testuinguru horretan, Auditz-Akularrek nabarmen laguntzen du espezieen aberastasun handia mantentzen, eta, ziurrenik, zeregin garrantzitsua izango du hegaztien biodibertsitatearen gordailu gisa, kasu honetan, udal mailan. Espezie mehatxaturik detektatzen ez den arren, udalerrian dagoen nekazaritza eta basogintzako paisaiaren mosaikoak, hiri ingurukoak, hegazti-fauna aberatsa eta nahiko ugaria mantentzen laguntzen du.
Eremuan dauden ornogabeei buruzko azterketari dagokionez, honako hau da eremuan dauden espezieen laburpena:
1.- 238 erregistro 7 kakalardo saproxiliko espezierentzat, 12 odonato espezierentzat eta 21 tximeleta espezierentzat.
2.- Babestutako 3 espezie detektatzea: Cerambyx cerdo (Kaprikornio Handia), Lucanus cervus (orein hegalaria) eta Rosalia alpina (Europako legeriak babestutako espeziea).
3.- Azterketa-eremuan, 1. mailako 2 ingurune identifikatu dira, lehentasun handiagokoak, kontserbazio-balioaren eta kontserbazio-beharraren ondorioetarako: Molinao, Eskalantegi eta Sasuategiko zuhaiztiak, Akular eta Molinao errekastoak eta Landarro, Iparragirre eta Zilargineneko belardiak. 2. maila duten bi ingurune, Auditz eta Artzaka errekekin eta Gorringo Gaina eta Artzaka belardiekin bat egiten dutenak. Eta 3. maila, Larres eta Harri Berriko belardiekin bat datorrena.
Txostenak ondorioztatzen duenez, intsektuen gainbeheraren krisi globalaren aurrean (Singh, 2025), xede talde gehienei laguntzeko egokiena litzateke baso, erreka eta belardien egungo paisaia mosaikoa mantentzea.
Azterlanen arabera, Auditz-Akularrek korridore ekologiko gisa eta, beraz, udalerriko berdeguneen arteko bizi-konektore gisa izan dezakeen rola azpimarratzen dute egin beharreko gogoetek. Zehazki, berdegune handi bat da, habitat naturalak edo erdi-naturalak dituena. Ekialdean eta mendebaldean, urbanizatutako eremuak daude, eta hegoaldean, Altzako landazabalak, eta iparraldean, Pasaiako portua.
Gainera, Auditz-Akular Uliatik hurbilen dagoen azken berdegune handia da, gaur egun ia isolatuta baitago udalerriko gainerako berdeguneetatik, Uliaren hegoaldeko hegal osoa zeharkatzen duen hiri-bilbe trinko batetik. Testuinguru berezi horretan, Auditz-Akularrek potentzial handia du etorkizunari begira Uliaren eta udalerriko gainerako berdegune handien arteko konektibitate ekologikoa bultzatzeko.
Juan Arizagak eta Maitane Lizasok alde batetik eta Alberto Castrok eta Beatriz Diazek bestetik egindako azterlan horiek egileek aurkeztu zituzten, eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzarekin finantzatu dira.
Altza XXI elkarteak azpimarratu nahi du Aranzadiren lan zientifiko honek erakutsi duela ondo kontserbatutako ekosistema batzuen aurrean gaudela, egoera ekologiko onean, eta landazabaleko paisaia oso garrantzitsua dela kontserbaziorako eta biodibertsitaterako. Gainera, aterki espezieak egoteak esan nahi du Auditz-Akular babestean zeharka beste espezie txikiago edo gutxiago ikusten direnetatik babestuko litzatekeela.
Ondorioz, 2025eko urtarrilean Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailak Donostiako Plan Orokorraren aurrerapenari txostena egiterakoan ohartarazi zuen bezala, zorroztasun tekniko handienarekin egindako azterlan objektiboek ondorioztatzen dute Auditz-Akular urbanizazioarekin eta eraikuntzarekin ez dela okupatu behar, bere balio naturalengatik, ingurumenekoengatik eta ekosistemikoengatik.